Call us: (028) 66.701.709 | Hotline: 0903.419.479

Ngôn ngữ

englishEnglish / VietnamTiếng Việt

Tòa án nhân dân tối cao ban hành công văn hướng dẫn giải quyết một số vướng mắc trong xét xử

Giải đáp xét xử về ngày chết và hợp đồng chuyển nhượng đất, đối chiếu pháp luật theo thời điểm.

Công văn 163/TANDTC-PC ngày 10/9/2024 của Tòa án nhân dân tối cao giải đáp những vướng mắc từ thực tiễn xét xử. Trong đó, việc xác định ngày chết của người biệt tích và đánh giá hợp đồng chuyển nhượng đất thiếu công chứng có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền nhân thân, tài sản. Khi tham khảo, cần đọc đúng tình huống được hỏi và đối chiếu pháp luật áp dụng cho hồ sơ; hướng dẫn năm 2024 không thay thế các quy định được ban hành sau đó.

Công văn 163/TANDTC-PC giải đáp những nhóm vấn đề nào?

Văn bản có các phần về hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự, áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án và dân sự, tố tụng dân sự. Bài viết tập trung vào hai nội dung dân sự đã được giới thiệu trong bài gốc, không trình bày các giải đáp hình sự cũ như những kết luận áp dụng chung cho năm 2026.

Khi đọc Công văn 163/TANDTC-PC, cần xác định ba yếu tố: sự kiện nào làm phát sinh vấn đề, điều luật nào đang được giải thích và điều kiện nào giới hạn câu trả lời. Hai vụ việc có cùng tên gọi nhưng khác thời điểm giao dịch hoặc khác tình trạng pháp lý của tài sản có thể cần hướng giải quyết khác nhau. Trích một câu kết luận mà bỏ phần câu hỏi dễ làm thay đổi ý nghĩa.

Đối với hồ sơ đang được xem xét, người yêu cầu nên lập trình tự thời gian trước khi lựa chọn căn cứ. Thời điểm một người có tin tức cuối cùng, thời điểm ký hợp đồng đất, thời điểm hình thành thửa đất và thời điểm nộp hồ sơ là những mốc khác nhau. Ngày công văn được ban hành không tự trở thành ngày áp dụng chung cho toàn bộ các sự kiện đó.

Xác định đúng trường hợp yêu cầu tuyên bố một người đã chết

Điều 71 Bộ luật Dân sự quy định nhiều trường hợp có thể yêu cầu tuyên bố một người đã chết. Trường hợp đã có quyết định tuyên bố mất tích, trường hợp biệt tích trong chiến tranh, trường hợp tai nạn hoặc thảm họa và trường hợp biệt tích kéo dài có những điều kiện riêng. Không nên sử dụng cùng một thời hạn cho mọi người vắng mặt tại nơi cư trú.

Nội dung được giải đáp trong Công văn 163/TANDTC-PC liên quan đến điểm d khoản 1 Điều 71: biệt tích từ năm năm liền trở lên và không có tin tức xác thực còn sống. Cách xác định ngày chết theo hướng dẫn là ngày kế tiếp sau khi kết thúc thời hạn năm năm, với cách tính mốc tin tức cuối cùng theo luật. Kết luận này không phải quy tắc rằng mọi người được Tòa án tuyên bố đã chết đều có cùng một cách tính.

Khoản 1 Điều 68 cung cấp cách xác định mốc khi thiếu thông tin chính xác. Nếu biết ngày có tin tức cuối cùng, lấy ngày đó làm dữ kiện tính thời hạn. Nếu không biết ngày nhưng biết tháng thì sử dụng ngày đầu của tháng tiếp theo; nếu không xác định được cả ngày và tháng thì sử dụng ngày đầu của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.

Điều 148 điều chỉnh cách kết thúc thời hạn, bao gồm thời hạn tính bằng năm và trường hợp ngày cuối rơi vào ngày nghỉ. Vì vậy, không nên chỉ cộng năm vào một mốc ghi nhớ rồi tự xác nhận ngày chết. Cần đối chiếu đủ dữ kiện, quy tắc tính và kết luận trong quyết định của Tòa án.

Ngày chết được xác định khác với ngày quyết định có hiệu lực

Ngày có tin tức cuối cùng, ngày được xác định là ngày chết và ngày quyết định có hiệu lực là ba mốc cần phân biệt. Một quyết định ban hành sau nhiều năm có thể xác định ngày chết ở thời điểm trước đó. Việc lấy ngay ngày ra quyết định làm ngày chết có thể dẫn đến đánh giá sai quan hệ tài sản hoặc trình tự các sự kiện gia đình.

Điều 72 Bộ luật Dân sự quy định hệ quả về nhân thân khi quyết định tuyên bố chết có hiệu lực, đồng thời điều chỉnh việc giải quyết tài sản theo pháp luật thừa kế. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi người thân đều đương nhiên được nhận tài sản theo tỷ lệ tự thỏa thuận. Việc xác định di sản, người có quyền và nghĩa vụ liên quan vẫn cần hồ sơ riêng.

Gia đình nên tập hợp giấy tờ nhân thân, nơi cư trú cuối cùng, tài liệu tìm kiếm và thông tin liên lạc có thể kiểm tra. Cần phân biệt lời kể chưa được xác minh với tài liệu cho thấy người đó vẫn còn sống vào một thời điểm nhất định. Nếu xuất hiện thông tin mới, phải cung cấp để việc đánh giá không dựa trên mốc đã lỗi thời.

Ngoài ra, Điều 73 có cơ chế hủy quyết định khi người bị tuyên bố chết trở về hoặc có tin tức xác thực còn sống. Quan hệ nhân thân và việc hoàn trả tài sản khi đó có những ngoại lệ, điều kiện riêng. Do vậy, tuyên bố chết là thủ tục pháp lý có hệ quả đáng kể, không nên được xem như một cách thuận tiện để giải quyết nhanh việc chuyển tài sản.

Chuẩn bị tài liệu và đối chiếu điều kiện pháp luật trước khi đưa ra yêu cầu

Đã trả hai phần ba tiền mua đất có đủ để công nhận hợp đồng?

Điều 129 Bộ luật Dân sự cho phép Tòa án xem xét công nhận giao dịch trong những trường hợp vi phạm hình thức nhất định. Đối với văn bản vi phạm yêu cầu công chứng, chứng thực, điều luật đặt ra việc một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ và có yêu cầu của một bên hoặc các bên. Đây là cơ chế cần được Tòa án xem xét, không phải sự công nhận tự phát sinh khi có đủ phiếu chuyển tiền.

Công văn 163/TANDTC-PC đặt vấn đề trong bối cảnh thiếu công chứng do không đáp ứng điều kiện tách thửa. Điểm cần lưu ý là việc thực hiện nghĩa vụ không tự loại bỏ vi phạm về điều kiện của thửa đất. Không nên diễn giải cơ chế khắc phục hình thức thành quyền chia đất trái quy định rồi yêu cầu công nhận chỉ vì đã thanh toán.

Điều 117 vẫn yêu cầu kiểm tra năng lực chủ thể phù hợp, sự tự nguyện, mục đích và nội dung giao dịch. Khi luật quy định hình thức là điều kiện có hiệu lực, còn phải xem xét điều kiện này và cơ chế ngoại lệ tương ứng. Một hợp đồng có thể đồng thời tồn tại nhiều vấn đề; giải quyết được thiếu sót về chữ ký hoặc công chứng không đương nhiên xử lý tất cả vấn đề còn lại.

Cụm từ hai phần ba nghĩa vụ cũng cần gắn với nội dung giao dịch và chứng cứ thực hiện. Người mua nên lưu hợp đồng, phụ lục, chứng từ trả tiền, biên bản giao đất và trao đổi về phần còn thiếu. Không nên tự lấy tỷ lệ tiền trả làm câu trả lời duy nhất nếu giữa các bên còn nghĩa vụ khác hoặc có tranh chấp về chính số tiền đã thanh toán.

Thửa đất nhỏ hơn diện tích tối thiểu cần phân loại

Điều 146 Luật Đất đai phân biệt thửa đất đã hình thành trước khi quy định diện tích tối thiểu của địa phương có hiệu lực với việc tự chia, tách một thửa đã có giấy chứng nhận. Thửa đất nhỏ do lịch sử hình thành không được đánh đồng với việc mới chia đất thành những phần không đáp ứng điều kiện. Trường hợp cũ vẫn cần đủ các điều kiện cấp giấy chứng nhận theo luật.

Điều khoản cũng quy định trường hợp tách, hợp thửa đáp ứng Điều 220 được cấp giấy chứng nhận cho từng thửa sau khi thực hiện. Bởi vậy, việc đánh giá phải dựa vào nguồn gốc, hồ sơ thửa ban đầu, thời điểm chia, diện tích, ranh giới và quy định địa phương. Một bản vẽ tay trong giấy mua bán có thể cho biết ý chí các bên nhưng chưa chứng minh đã hoàn thành thủ tục tách thửa.

Công văn 163/TANDTC-PC viện dẫn cả pháp luật đất đai năm 2013 và năm 2024 để trả lời. Khi rà soát giao dịch cũ, cần xác định pháp luật và quy định chuyển tiếp áp dụng. Không nên lấy Nghị định 43/2014/NĐ-CP làm quy trình chung hiện nay, cũng không nên cho rằng một giao dịch từ nhiều năm trước được đánh giá chỉ bằng văn bản mới nhất mà bỏ qua thời điểm xác lập.

Quy định tách thửa năm 2026 có điểm cần cập nhật

Nghị quyết 254/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, với ngoại lệ về hiệu lực được quy định riêng. Khoản 3 Điều 11 có quy định về lối đi kết nối đường giao thông công cộng hoặc được người sử dụng đất liền kề đồng ý cho đi qua để kết nối. Nghị quyết cũng điều chỉnh yêu cầu tách thửa khi chuyển mục đích một phần thửa đất và việc hợp các thửa khác mục đích, hình thức trả tiền thuê, thời hạn sử dụng.

Một điểm đặc biệt là quy định về phân chia đất theo bản án, quyết định không đáp ứng điều kiện tách thửa có ngoại lệ cho bản án, quyết định có hiệu lực thi hành trước ngày 01/8/2024. Hồ sơ hợp lệ đã nộp trước khi nghị quyết có hiệu lực mà chưa giải quyết cũng có quy định áp dụng tương ứng. Các mốc này cần được đối chiếu bằng giấy tờ, không chỉ dựa trên thời điểm các bên cho rằng đã mua đất.

Khoản 3 Điều 13 quy định cách xử lý khi nghị quyết và luật khác có quy định khác nhau về cùng vấn đề. Vì thế, việc viện dẫn Điều 220 cần đọc cùng nghị quyết và quy định địa phương phù hợp. Những thay đổi này không tạo ra kết luận rằng mọi giấy mua bán đất bằng tay đều hợp lệ hoặc mọi thửa nhỏ đều được cấp giấy chứng nhận.

Chuẩn bị hồ sơ để yêu cầu được đánh giá đúng trọng tâm

Với yêu cầu về người biệt tích, hãy lập bảng các mốc tin tức, tài liệu tìm kiếm, quan hệ của người yêu cầu và vấn đề cần giải quyết. Với giao dịch đất, hãy tách hồ sơ thành nhóm chủ thể, nguồn gốc đất, việc xác lập hợp đồng, thực hiện nghĩa vụ và tình trạng thủ tục. Cách sắp xếp này giúp nhận diện điểm thiếu thay vì gửi nhiều ảnh tài liệu không có thứ tự.

Nên ghi rõ điều gì đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận và điều gì vẫn đang tranh chấp. Việc đã xây nhà mà chưa bị xử lý không tự thay thế giấy tờ về điều kiện chuyển quyền hoặc tách thửa. Nếu có yêu cầu tuyên vô hiệu, cần xem cả hậu quả giao dịch: Điều 131 quy định việc khôi phục tình trạng ban đầu, hoàn trả và trách nhiệm bồi thường khi có lỗi theo các điều kiện liên quan.

Người đọc có thể sử dụng tư vấn pháp luật trực tuyến để xác định tài liệu cần bổ sung và câu hỏi cần làm rõ. Khi trao đổi với Công ty Luật Jurion & Partners, nên nêu rõ thời điểm sự kiện và yêu cầu cụ thể. Phạm vi rà soát, soạn thảo hoặc tham gia giải quyết cần được thống nhất theo hồ sơ.

>>> Xem thêm: Tư vấn pháp luật cho doanh nghiệp qua email, điện thoại, văn bản

>>> Xem thêm: Dịch vụ luật sư riêng cho doanh nghiệp

Công văn 163/TANDTC-PC có giá trị tham khảo khi được đọc đúng câu hỏi, căn cứ và bối cảnh ban hành. Để vận dụng vào một vụ việc cụ thể, cần kiểm tra sự kiện, pháp luật theo thời điểm và các quy định hiện hành có liên quan trước khi lựa chọn yêu cầu hoặc kết luận về quyền lợi.

Dịch Vụ Đăng Ký Nhãn Hiệu Hàng Hóa

Dịch vụ luật sư bào chữa hình sự

Tư vấn ly hôn trọn gói tại Thành phố Hồ Chí Minh

Dịch Vụ Tư Vấn Ly Hôn

Thành lập doanh nghiệp, công ty trong nước

Đăng ký nhận tin

Đăng ký nhận bản tin ngay hôm nay để nhận được những thông tin mới nhất từ Jurion Partners

icon_email
phone-icon