Tặng cho tài sản là giao dịch dân sự phổ biến trong đời sống. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật về tặng cho tài sản giúp các bên bảo vệ quyền lợi và hạn chế tranh chấp phát sinh.
Tặng cho tài sản là giao dịch dân sự phổ biến trong đời sống, đặc biệt giữa những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc thân thích. Việc cha mẹ tặng cho nhà đất cho con, ông bà tặng cho tiền cho cháu hay cá nhân tặng cho tài sản thuộc quyền sở hữu của mình đều có thể làm phát sinh những quyền và nghĩa vụ pháp lý nhất định.
Mặc dù xuất phát từ sự tự nguyện và không yêu cầu đền bù, giao dịch tặng cho vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu các bên không tuân thủ quy định pháp luật. Vậy tặng cho tài sản cần đáp ứng những điều kiện nào? Tài sản đã tặng cho có thể đòi lại được không? Hãy cùng Công ty Luật Apolo Lawyers tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Theo Điều 457 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, bên được tặng cho đồng ý nhận.
Khác với hợp đồng mua bán, hợp đồng tặng cho tài sản không đặt ra nghĩa vụ thanh toán để đổi lấy tài sản được chuyển giao. Tuy nhiên, bên tặng cho vẫn có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện những nghĩa vụ nhất định nếu điều kiện đó phù hợp với quy định pháp luật.
Giao dịch tặng cho tài sản có những đặc điểm cơ bản sau:
Được xác lập trên cơ sở tự nguyện và thỏa thuận giữa các bên.
Không yêu cầu bên nhận tài sản phải đền bù cho bên tặng cho.
Làm phát sinh việc chuyển quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản theo quy định pháp luật.
Có thể được xác lập dưới hình thức tặng cho có điều kiện hoặc không có điều kiện.
Hình thức và thời điểm có hiệu lực của hợp đồng phụ thuộc vào từng loại tài sản.
Bên cạnh đó, cần phân biệt giữa tặng cho tài sản và thừa kế tài sản. Nếu việc tặng cho được thực hiện khi bên tặng cho còn sống thì thừa kế là việc chuyển giao tài sản của người đã chết cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Để hợp đồng tặng cho tài sản có hiệu lực pháp lý, các bên cần đáp ứng những điều kiện chung của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định pháp luật có liên quan.
Cụ thể, giao dịch tặng cho cần đáp ứng các điều kiện sau:
Chủ thể tham gia giao dịch có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch được xác lập.
Các bên tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
Bên tặng cho có quyền định đoạt hợp pháp đối với tài sản.
Hình thức của hợp đồng phù hợp với quy định pháp luật trong trường hợp hình thức là điều kiện có hiệu lực của giao dịch.
Ngoài những điều kiện trên, các bên cần đặc biệt lưu ý đến thời điểm có hiệu lực của hợp đồng tặng cho tài sản.
Theo Điều 458 và Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015:
Đối với động sản không phải đăng ký quyền sở hữu, hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm bên được tặng cho nhận tài sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Đối với động sản phải đăng ký quyền sở hữu, hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký.
Đối với bất động sản phải đăng ký quyền sở hữu, hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký.
Đối với bất động sản không phải đăng ký quyền sở hữu, hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm chuyển giao tài sản.
Việc xác định chính xác thời điểm có hiệu lực của hợp đồng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp, đặc biệt khi một bên thay đổi ý định tặng cho hoặc tài sản chưa hoàn tất thủ tục đăng ký theo quy định.

Tùy thuộc vào đặc điểm của tài sản được tặng cho, pháp luật có những yêu cầu khác nhau về hình thức hợp đồng và thủ tục chuyển giao tài sản.
Đối với các tài sản như tiền, vàng, đồ dùng cá nhân và những động sản không phải đăng ký quyền sở hữu, giao dịch tặng cho có thể được xác lập bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể nếu pháp luật không có quy định khác.
Tuy nhiên, đối với tài sản có giá trị lớn hoặc phải đăng ký quyền sở hữu, việc lập hợp đồng bằng văn bản và thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý là cần thiết để bảo đảm quyền lợi của các bên.
Thông thường, thủ tục tặng cho tài sản có thể bao gồm các bước sau:
Kiểm tra tình trạng pháp lý và quyền định đoạt đối với tài sản.
Chuẩn bị giấy tờ nhân thân và hồ sơ pháp lý của tài sản.
Thỏa thuận, soạn thảo và ký kết hợp đồng tặng cho.
Thực hiện công chứng hoặc chứng thực hợp đồng nếu pháp luật yêu cầu.
Kê khai và thực hiện nghĩa vụ tài chính nếu có.
Đăng ký biến động hoặc sang tên tài sản đối với tài sản phải đăng ký.
Đối với quyền sử dụng đất, các bên cần tuân thủ những quy định của pháp luật đất đai về điều kiện thực hiện quyền tặng cho, hình thức hợp đồng và thủ tục đăng ký biến động.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất có bắt buộc phải công chứng không để hiểu rõ hơn về vấn đề này.
Ngoài ra, việc nhận tặng cho một số loại tài sản có thể làm phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ. Một số trường hợp tặng cho giữa những người có quan hệ hôn nhân hoặc huyết thống được miễn thuế, lệ phí nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

Không phải mọi giao dịch tặng cho tài sản đều được thực hiện mà không kèm theo nghĩa vụ của bên nhận tài sản.
Theo Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015, bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Điều kiện tặng cho không được vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.
Trong thực tế, những trường hợp tặng cho tài sản có điều kiện thường gặp bao gồm:
Cha mẹ tặng cho nhà đất cho con với điều kiện con có trách nhiệm chăm sóc, phụng dưỡng.
Tặng cho tiền với điều kiện sử dụng vào mục đích học tập.
Tặng cho tài sản nhằm phục vụ hoạt động từ thiện.
Tặng cho nhà ở với điều kiện bảo đảm quyền cư trú của bên tặng cho.
Trường hợp bên được tặng cho phải thực hiện nghĩa vụ trước khi tặng cho, nếu nghĩa vụ đã được hoàn thành nhưng bên tặng cho không giao tài sản thì bên tặng cho phải thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện.
Trường hợp nghĩa vụ phải được thực hiện sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại.
Để hạn chế tranh chấp, các bên nên xác lập điều kiện tặng cho bằng văn bản, quy định rõ phạm vi nghĩa vụ, thời hạn thực hiện và hậu quả pháp lý khi vi phạm.

Một trong những vấn đề thường gặp khi giải quyết tranh chấp dân sự là việc bên tặng cho muốn lấy lại tài sản sau khi đã chuyển giao cho người khác.
Về nguyên tắc, khi hợp đồng tặng cho đã có hiệu lực và quyền sở hữu tài sản đã được chuyển giao hợp pháp, bên tặng cho không thể đơn phương đòi lại tài sản chỉ vì thay đổi ý định hoặc phát sinh mâu thuẫn với bên được tặng cho.
Tuy nhiên, việc đòi lại tài sản hoặc yêu cầu hoàn trả tài sản có thể được xem xét trong một số trường hợp như:
Bên được tặng cho không thực hiện nghĩa vụ sau khi nhận tài sản theo hợp đồng tặng cho có điều kiện.
Hợp đồng tặng cho được xác lập do bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Người thực hiện việc tặng cho không có quyền định đoạt hợp pháp đối với tài sản.
Hợp đồng tặng cho vi phạm điều kiện có hiệu lực và có căn cứ bị tuyên vô hiệu.
Các bên thỏa thuận về việc hoàn trả tài sản.
Chẳng hạn, cha mẹ tặng cho quyền sử dụng đất cho con với điều kiện con phải chăm sóc, phụng dưỡng khi về già. Sau khi nhận tài sản, người con không thực hiện nghĩa vụ đã cam kết. Trong trường hợp này, cha mẹ có thể yêu cầu đòi lại tài sản nếu có căn cứ chứng minh điều kiện tặng cho và hành vi vi phạm nghĩa vụ.
Việc đòi lại tài sản đã tặng cho cần được xem xét dựa trên nội dung hợp đồng, tình trạng pháp lý của tài sản, chứng cứ và các tình tiết cụ thể của từng vụ việc.

Trên thực tế, không ít tranh chấp phát sinh từ giao dịch tặng cho giữa những người thân trong gia đình. Do tin tưởng lẫn nhau, các bên thường bỏ qua việc lập hợp đồng hoặc không thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý cần thiết.
Những rủi ro pháp lý thường gặp khi tặng cho tài sản bao gồm:
Tặng cho tài sản bằng lời nói: Khi xảy ra tranh chấp, các bên có thể gặp khó khăn trong việc chứng minh ý chí tặng cho, điều kiện tặng cho và thời điểm chuyển giao tài sản.
Tặng cho tài sản thuộc sở hữu chung: Việc tự ý định đoạt tài sản chung khi chưa có sự đồng ý của những người có quyền liên quan có thể ảnh hưởng đến hiệu lực của giao dịch.
Không xác định rõ tài sản được tặng cho chung hay riêng: Đây là nguyên nhân có thể dẫn đến tranh chấp về quyền sở hữu tài sản khi vợ chồng ly hôn.
Không hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên: Bên được tặng cho có thể gặp khó khăn khi xác lập hoặc thực hiện các quyền đối với tài sản.
Điều kiện tặng cho không rõ ràng: Việc không quy định cụ thể nghĩa vụ của bên được tặng cho khiến quá trình chứng minh hành vi vi phạm trở nên phức tạp.
Tặng cho tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ: Giao dịch tặng cho giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba có thể bị tuyên vô hiệu theo quy định pháp luật.
Đặc biệt, đối với những giao dịch tặng cho trong thời kỳ hôn nhân, các bên cần xác định rõ ý chí của người tặng cho để có cơ sở phân biệt tài sản chung và tài sản riêng của vợ chồng.
Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về các tài sản thừa kế và tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân nhằm hạn chế những tranh chấp liên quan đến việc xác định và phân chia tài sản.

Mặc dù tặng cho tài sản là quyền của cá nhân, tổ chức có quyền định đoạt hợp pháp đối với tài sản, việc thực hiện quyền này cần được cân nhắc kỹ lưỡng, đặc biệt đối với những tài sản có giá trị lớn.
Dưới góc độ pháp lý, các bên nên lưu ý một số vấn đề sau:
Kiểm tra tình trạng pháp lý và quyền định đoạt đối với tài sản trước khi tặng cho.
Ưu tiên lập hợp đồng bằng văn bản đối với những tài sản có giá trị lớn.
Xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng.
Quy định cụ thể các điều kiện tặng cho nếu có.
Thực hiện đầy đủ thủ tục công chứng, chứng thực và đăng ký tài sản theo quy định.
Lưu giữ hợp đồng, chứng từ giao nhận tài sản và các tài liệu liên quan.
Tham khảo ý kiến luật sư khi giao dịch có nội dung phức tạp hoặc tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp.
Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và xác lập hợp đồng phù hợp ngay từ đầu không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn hạn chế những mâu thuẫn có thể ảnh hưởng đến quan hệ gia đình và các mối quan hệ dân sự khác.
Nếu Quý khách đang có vướng mắc liên quan đến hợp đồng tặng cho tài sản, điều kiện tặng cho, quyền đòi lại tài sản hoặc giải quyết tranh chấp phát sinh từ giao dịch tặng cho, hãy liên hệ tư vấn pháp luật với Công ty Luật Apolo Lawyers để được luật sư hỗ trợ và đưa ra định hướng giải quyết phù hợp.
Đăng ký nhận bản tin ngay hôm nay để nhận được những thông tin mới nhất từ Jurion Partners