Các bước chuẩn bị hồ sơ và yêu cầu khi nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại trong vụ án hình sự.
Luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại hỗ trợ người bị thiệt hại xác định quyền tố tụng, chuẩn bị chứng cứ và trình bày yêu cầu trong vụ án hình sự. Công việc cần làm phụ thuộc vào tư cách đã được xác định và giai đoạn giải quyết. Một người vừa trình báo việc bị lấy tài sản có thể cần bảo toàn dữ liệu giao dịch trước. Người đã nhận giấy triệu tập đến phiên tòa có thể cần đối chiếu yêu cầu bồi thường với phần thiệt hại đã được ghi nhận trong hồ sơ.
Theo Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự, bị hại có thể là cá nhân trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần hoặc tài sản. Cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản hoặc uy tín cũng có thể là bị hại. Thiệt hại phải gắn với tội phạm gây ra hoặc đe dọa gây ra. Khi tiếp nhận hồ sơ, luật sư cần xem giấy triệu tập, thông báo và biên bản đã có để biết cơ quan giải quyết đang ghi nhận người yêu cầu ở tư cách nào. Trường hợp mới có đơn trình báo, cần xác định việc đang được xử lý ở bước nào và tư cách nào đã được ghi nhận.
Điều 84 quy định luật sư là một trong những người có thể được nhờ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại. Phạm vi quyền của người bảo vệ được quy định riêng trong điều này. Người bị buộc tội được hỗ trợ theo cơ chế người bào chữa. Hai tư cách có quyền tiếp cận tài liệu, tham gia hoạt động tố tụng và kháng cáo theo các căn cứ tương ứng. Có thể tham khảo thêm nội dung về luật sư bào chữa.
Bị hại có quyền tự bảo vệ hoặc nhờ người bảo vệ. Điều 62 còn quy định quyền cung cấp tài liệu, nêu ý kiến về chứng cứ, đề nghị giám định hoặc định giá, yêu cầu bồi thường và tham gia phiên tòa. Bị hại có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập và chấp hành quyết định, yêu cầu của cơ quan hoặc người có thẩm quyền. Khi người thân đứng ra liên hệ, cần xác định ai là người được bảo vệ và ai có tư cách đại diện theo quy định. Điều 62 có cơ chế riêng cho trường hợp bị hại chết, mất tích, mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.
Khi mới trình báo, luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại có thể hỗ trợ tư vấn, lập dòng thời gian và phân loại tài liệu. Chẳng hạn, trong một vụ việc có nhiều khoản chuyển tiền, nên ghi ngày, số tiền, tài khoản nhận, lý do chuyển và tài liệu thể hiện lời đề nghị thanh toán cho từng khoản. Nếu một tài khoản xuất hiện trong sao kê nhưng chưa biết ai sử dụng, hãy ghi nhận đây là điểm cần xác minh. Khi luật sư tham gia với tư cách người bảo vệ, phạm vi quyền thực hiện theo Điều 84 và tình trạng hồ sơ.
Trong quá trình điều tra, người bảo vệ có quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu. Điều 84 còn cho phép người bảo vệ có mặt khi cơ quan có thẩm quyền lấy lời khai, đối chất, nhận dạng hoặc nhận biết giọng nói của người được bảo vệ. Với hồ sơ đang thiếu dữ liệu camera, có thể xác định địa điểm đặt camera, khung giờ cần kiểm tra và người đang quản lý để đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét. Yêu cầu có địa chỉ, thời gian và lý do cụ thể giúp cơ quan xử lý xác định tài liệu nào liên quan đến vụ án.
Sau khi kết thúc điều tra, Điều 84 cho phép người bảo vệ đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu trong hồ sơ liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của người mình bảo vệ. Khi nghiên cứu, luật sư có thể đối chiếu nội dung các lời khai, kết quả giám định, tài liệu định giá và các khoản bồi thường đã được đề nghị. Nếu có khác biệt giữa số tiền ghi nhận trong hồ sơ và bảng thiệt hại của bị hại, cần xác định khoản nào có chứng từ, khoản nào đã được thanh toán và khoản nào vẫn đang tranh luận.
Tại phiên tòa, luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại có thể tham gia hỏi, tranh luận và xem biên bản phiên tòa theo Điều 84. Bản chuẩn bị nên ghi những sự kiện còn tranh chấp, câu hỏi cần làm rõ và đề nghị cụ thể. Với vụ việc có tài sản đã được giao trả nhưng bị hư hỏng, nội dung có thể tập trung vào thời điểm giao trả, hiện trạng, tài liệu thể hiện tình trạng trước đó và khoản chi đã phát sinh để khắc phục.
Người bị thiệt hại nên chuẩn bị một danh mục tài liệu theo ba nhóm. Nhóm thứ nhất ghi nhận sự kiện, như biên bản, dữ liệu camera hoặc trao đổi trước và sau khi xảy ra vụ việc. Nhóm thứ hai ghi nhận hậu quả, như hồ sơ điều trị, giấy tờ sở hữu hoặc chứng từ sửa chữa. Nhóm thứ ba ghi nhận quá trình giải quyết, như giấy triệu tập, thông báo, biên bản giao nộp và các phản hồi đã nhận. Với mỗi tài liệu, nên ghi bản gốc ở đâu và tài liệu dùng để làm rõ vấn đề nào.

Với tin nhắn, email, ghi âm và video, nên giữ dữ liệu gốc và ghi lại cách thu thập. Một ảnh chụp màn hình có thể giúp người đọc tìm nhanh đoạn liên quan. Để đối chiếu, cần lưu cả phần trao đổi trước và sau, thông tin tài khoản và bản gốc nếu có thể. Điều 99 Bộ luật Tố tụng hình sự đặt việc đánh giá giá trị chứng cứ của dữ liệu điện tử trong mối liên hệ với cách dữ liệu được tạo, lưu hoặc truyền, tính toàn vẹn và khả năng xác định người khởi tạo. Nếu chỉ còn bản do người khác chuyển tiếp, hãy ghi rõ nguồn nhận và phần còn thiếu.
Luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại có thể đối chiếu những yêu cầu cần giám định hoặc định giá với các tài liệu đã có. Đối với thương tích, hãy sắp xếp hồ sơ cấp cứu, kết quả khám và tài liệu điều trị theo ngày. Đối với tài sản, nên ghi loại, đặc điểm nhận dạng, tình trạng, thời điểm mua và giấy tờ chứng minh quyền sở hữu nếu có. Câu hỏi yêu cầu làm rõ cần gắn với vấn đề cụ thể, chẳng hạn việc xác định tình trạng của một thiết bị tại thời điểm được thu giữ. Cơ quan và người có thẩm quyền xử lý yêu cầu theo điều kiện luật định.
Điều 62 cho phép bị hại hoặc người đại diện đề nghị mức bồi thường và biện pháp bảo đảm bồi thường. Bảng yêu cầu nên ghi khoản tiền, thời điểm, người chi trả, giấy tờ chứng minh và lý do khoản đó liên quan đến thiệt hại. Với chi phí khám, có thể tách viện phí đã nộp, phần đã được thanh toán và phần còn cần xác minh. Với thu nhập bị mất hoặc giảm, nên ghi thời gian gián đoạn công việc và tài liệu thể hiện thu nhập trước sự việc. Khi tài sản đã được hoàn trả hoặc có khoản tiền đã nhận, ghi rõ để đối chiếu phần yêu cầu còn lại.
Trong vụ việc có nhiều người bị thiệt hại, nên lập bảng riêng cho mỗi người và xác định người đứng tên từng chứng từ. Nếu gia đình trả chi phí điều trị thay, giữ tài liệu thể hiện khoản thanh toán và quan hệ với người được điều trị. Khoản dự kiến phát sinh có thể ghi riêng kèm căn cứ dự kiến. Cách tổ chức này giúp luật sư giải thích vì sao một khoản đã có chứng từ, một khoản cần xác minh thêm và một khoản đang bị bên kia phản đối.
Điều 155 chỉ đặt điều kiện khởi tố theo yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện trong các trường hợp luật liệt kê. Khi người đã yêu cầu rút yêu cầu trong phạm vi điều này, luật quy định đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ cho thấy việc rút trái ý muốn do ép buộc, cưỡng bức. Người đã rút cũng chỉ có thể yêu cầu lại trong ngoại lệ luật nêu. Trước khi ký giấy nhận tiền hoặc thỏa thuận, cần đọc kỹ văn bản để xác định đó là xác nhận đã bồi thường hay còn bao gồm ý chí rút yêu cầu khởi tố.
Bị hại hoặc người đại diện có quyền kháng cáo bản án, quyết định sơ thẩm theo Điều 331. Quyền kháng cáo của người bảo vệ theo khoản 5 Điều 331 áp dụng đối với phần liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người được bảo vệ là người dưới 18 tuổi hoặc người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất. Khi nhận bản án, cần ghi ngày tuyên án, tình trạng có mặt và ngày nhận hoặc niêm yết nếu có để kiểm tra thời hạn theo hồ sơ. Bị hại cũng có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ mình hoặc người thân thích khi bị đe dọa, theo quyền tại Điều 62.
Trước khi mời luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại, nên nêu việc cần xử lý gần nhất và mốc thời gian đã biết. Ví dụ, người đã nhận giấy triệu tập có thể gửi bản chụp giấy đó, yêu cầu đã nộp và danh sách tài liệu còn thiếu. Nếu mục tiêu trước mắt là phản hồi một quyết định tố tụng, cần cung cấp toàn văn quyết định, ngày nhận và các giấy tờ trước đó. Luật sư có thể xác định nội dung cần xem ngay, bước nào phụ thuộc phản hồi của cơ quan giải quyết và tài liệu nào khách hàng cần bổ sung.
Phạm vi dịch vụ nên ghi rõ các việc dự kiến như tư vấn, soạn yêu cầu, tham gia buổi làm việc, nghiên cứu hồ sơ khi đủ điều kiện hoặc tham gia phiên tòa. Hai bên cũng nên thống nhất người liên hệ, cách cập nhật hồ sơ, thù lao và chi phí theo từng giai đoạn. Khi xuất hiện tài liệu mới, cần ghi nhận nguồn, thời điểm nhận và ảnh hưởng đối với yêu cầu đã trình bày để quyết định có cần bổ sung hay giải thích thêm.
Nếu cần luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại, hãy chuẩn bị dòng thời gian, văn bản tố tụng gần nhất và danh mục chứng cứ để xác định việc cần thực hiện trước. Bạn có thể gửi yêu cầu rà soát hồ sơ đến Công ty Luật Jurion & Partners.
Đăng ký nhận bản tin ngay hôm nay để nhận được những thông tin mới nhất từ Jurion Partners