Call us: (028) 66.701.709 | Hotline: 0903.419.479

Ngôn ngữ

englishEnglish / VietnamTiếng Việt

Di chúc, thừa kế theo di chúc - Những điều cần biết

Tổng quan từ việc lập di chúc đến nhận di sản: kiểm tra quyền tài sản, hình thức, phần hưởng được bảo vệ và cách phân chia theo ý chí hợp pháp.

Thừa kế theo di chúc thực hiện mong muốn chuyển tài sản của một người sau khi họ chết, trong phạm vi pháp luật cho phép. Một văn bản rõ ràng cần kết nối đúng người lập, tài sản, người hưởng và hình thức được lựa chọn. Khi mở thừa kế, gia đình còn phải kiểm tra hiệu lực, nghĩa vụ và những quyền được bảo vệ, thay vì chỉ nhìn tên người nhận rồi giao toàn bộ tài sản ngay.

Thừa kế theo di chúc khác việc cho tài sản khi còn sống

Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 xác định di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản cho người khác sau khi chết. Vì vậy, di chúc không đồng nghĩa với hợp đồng tặng cho đang được thực hiện ngay. Người được ghi tên chưa thể chỉ dựa vào di chúc để tự bán hoặc yêu cầu sang tên tài sản trong khi người lập còn sống.

Người lập có quyền lựa chọn người hưởng và phân định di sản, nhưng chỉ trong phạm vi quyền của mình và các giới hạn luật định. Căn nhà đang ở có thể là tài sản chung; một khoản tiền đang giữ có thể thuộc người khác. Việc chuẩn bị nên bắt đầu bằng kiểm kê nguồn tài sản, giấy tờ và nghĩa vụ, trước khi chọn tỷ lệ hoặc hiện vật để lại.

Ai có thể lập di chúc và cần bảo đảm điều kiện gì?

Điều 625 và Điều 630 yêu cầu xem xét tuổi, khả năng nhận thức và sự tự nguyện. Người từ đủ mười lăm đến chưa đủ mười tám tuổi có điều kiện riêng: di chúc phải bằng văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập. Không nên lấy một mẫu dành cho người thành niên áp dụng nguyên vẹn cho trường hợp này.

Người lập phải minh mẫn, sáng suốt khi lập, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Nội dung không được vi phạm điều cấm, trái đạo đức xã hội và hình thức phải phù hợp quy định. Tuổi cao không tự làm mất quyền lập; có khả năng ký tên cũng chưa đủ để thay toàn bộ việc kiểm tra ý chí và nhận thức.

Nếu có vấn đề sức khỏe, tài liệu chuyên môn phù hợp có thể hỗ trợ làm rõ tình trạng tại thời điểm liên quan. Tuy nhiên, không nên đặt một yêu cầu khám tại bệnh viện cấp nhất định như điều kiện chung cho mọi di chúc. Khi làm thủ tục, cần trình bày trung thực khó khăn về đọc, nghe, viết, ký hoặc nhận thức để lựa chọn cách thực hiện đúng.

Chọn hình thức bằng văn bản trước, xem xét ngoại lệ khi cần

Tự viết, có người làm chứng, công chứng hoặc chứng thực

Bộ luật quy định những hình thức văn bản khác nhau. Với di chúc không có người làm chứng theo Điều 633, người lập phải tự viết và ký. Với trường hợp tự đánh máy hoặc nhờ người khác viết, đánh máy theo Điều 634, cần ít nhất hai người làm chứng và cách ký, điểm chỉ, xác nhận phù hợp. Bản đánh máy không tự trở thành di chúc tự viết chỉ vì người lập ký ở cuối.

Người làm chứng phải đáp ứng điều kiện tại Điều 632; không chọn người hưởng thừa kế hoặc người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan vào vai trò bị luật loại trừ. Với người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ, Điều 630 có yêu cầu riêng về văn bản do người làm chứng lập và công chứng hoặc chứng thực. Hãy xác định trường hợp trước khi bố trí người tham gia.

Đối với thừa kế theo di chúc, công chứng hoặc chứng thực là những hình thức cần được thực hiện đúng thẩm quyền và thủ tục. Luật sư có thể hỗ trợ phân tích, soạn thảo nhưng không mặc nhiên là người công chứng. Theo Điều 58 Luật Công chứng hiện hành, người lập không được ủy quyền việc ký di chúc cho người khác; nếu không ký và không điểm chỉ được thì có yêu cầu người làm chứng tương ứng.

Di chúc miệng có điều kiện chặt chẽ

Điều 629 đặt hình thức miệng trong trường hợp tính mạng bị cái chết đe dọa và không thể lập văn bản. Cần ít nhất hai người làm chứng, ghi chép ngay sau khi thể hiện ý chí và cùng ký hoặc điểm chỉ; việc xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng phải thực hiện trong năm ngày làm việc theo Điều 630. Một lời nói thông thường hoặc đoạn ghi âm không tự thay thế các điều kiện này.

Sau ba tháng, nếu người lập còn sống, minh mẫn, sáng suốt, di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ theo quy định. Vì vậy, đây không phải lối tắt để bỏ qua việc chuẩn bị văn bản khi có điều kiện thực hiện. Khi đề nghị Công ty Luật Jurion & Partners hỗ trợ, hãy nêu rõ khả năng lập văn bản và hoàn cảnh hiện tại trước khi chọn hình thức.

Đối chiếu hình thức di chúc với khả năng tự viết, người làm chứng, công chứng và điều kiện ngoại lệ của di chúc miệng
Chọn hình thức theo điều kiện thực tế và quy định, không chỉ theo mẫu văn bản tìm được.

Viết nội dung đủ rõ để người khác thực hiện

Điều 631 yêu cầu các nội dung chủ yếu về ngày lập, người lập, người hưởng, di sản và nơi có di sản. Thông tin tài sản nên có căn cứ đối chiếu; người hưởng cần được nhận diện đủ rõ. Nếu văn bản nhiều trang, phải chú ý đánh số và chữ ký hoặc điểm chỉ; chỗ tẩy xóa, sửa chữa có yêu cầu xác nhận tương ứng.

Cần phân biệt để lại một tài sản cụ thể với để lại một tỷ lệ trong tổng di sản. Nếu viết “để căn nhà cho A”, hãy làm rõ căn nhà nào và phần quyền của người lập. Nếu chia theo tỷ lệ, kiểm tra tổng tỷ lệ và phạm vi tài sản được tính. Người giữ di chúc, người quản lý và người hưởng có thể là những vai trò khác nhau, không nên dùng một từ chung khiến gia đình hiểu khác nhau.

Bộ luật hiện hành không thiết kế chế định riêng về di chúc chung vợ chồng như trước đây. Khi hai người cùng muốn định đoạt, cần tách rõ ý chí và phần quyền mỗi người; lập các bản riêng là một phương án có thể xem xét. Văn bản chung đã có, nhất là lập từ thời kỳ trước, cần được đánh giá theo nội dung, thời điểm và quy định áp dụng, không kết luận tự động hợp pháp hoặc bị cấm.

Kiểm tra phần hưởng được pháp luật bảo vệ

Quyền định đoạt không làm mất mọi quyền của người thân. Điều 644 bảo vệ những nhóm luật định khi không được cho hưởng hoặc được hưởng thấp hơn mức bảo vệ, với ngoại lệ cần kiểm tra. Mức hai phần ba được tính từ một suất thừa kế theo pháp luật trong giả định tương ứng, không phải hai phần ba toàn bộ tài sản.

Trước khi thực hiện thừa kế theo di chúc, cần xem người phối ngẫu, cha mẹ và các người con thuộc diện liên quan, cùng việc từ chối hoặc không có quyền hưởng nếu có. Một người con trưởng thành có khả năng lao động không tự có phần bắt buộc chỉ vì là con. Đồng thời, phần sở hữu vốn thuộc vợ hoặc chồng trong tài sản chung phải được tách khỏi di sản trước khi tính quyền hưởng.

Hiệu lực, sửa đổi và bảo quản các bản di chúc

Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế theo Điều 643. Khi người lập còn sống, họ có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ theo Điều 640. Bổ sung và thay thế không giống nhau: cần làm rõ nội dung nào tiếp tục áp dụng, nội dung nào được điều chỉnh, thay vì giữ nhiều bản mâu thuẫn mà không có cách đối chiếu.

Đối với cùng một tài sản, phải kiểm tra quy định về bản sau cùng cùng tính hợp pháp của văn bản và ý chí sửa đổi. Không nên mặc nhiên bỏ mọi bản trước khi chỉ một nội dung được bổ sung. Với di chúc đã công chứng, pháp luật có thủ tục riêng cho việc sửa đổi và việc thông báo nơi đang lưu giữ trong trường hợp áp dụng.

Bản gốc nên được bảo quản để có thể tìm và giao lại đúng quy định. Nếu tài sản được bán, thay thế, người hưởng hoặc hoàn cảnh gia đình thay đổi, người lập nên rà soát lại dự kiến. Khi văn bản thất lạc hoặc hư hại, hậu quả còn phụ thuộc chứng cứ và tình trạng chia di sản; không nên tự viết lại lời người chết rồi coi như bản gốc được khôi phục.

Ba giai đoạn của di chúc: lập đúng điều kiện, quản lý thay đổi khi còn sống và kiểm tra hiệu lực khi mở thừa kế
Việc ký xong chưa kết thúc nhu cầu bảo quản và rà soát khi có thay đổi.

Phân chia di sản theo hiện vật hoặc tỷ lệ

Điều 659 quy định thực hiện theo ý chí người lập. Nếu không xác định rõ phần từng người được chỉ định, di sản được chia đều cho họ, trừ thỏa thuận khác. Với hiện vật, cần xem quy định về hoa lợi, lợi tức, giá trị thay đổi; với tỷ lệ, cơ sở là khối di sản đang còn ở thời điểm phân chia. Không nên lấy một giá trị ước tính từ nhiều năm trước áp dụng máy móc.

Ví dụ minh họa, sau khi xác định quyền và thanh toán nghĩa vụ, có tám trăm triệu đồng thuộc phần di sản được phân chia theo tỷ lệ hợp pháp: A nhận một phần tư, B nhận ba phần tư. Giả sử không có quyền được bảo vệ hoặc dữ kiện khác phải điều chỉnh, phần tương ứng là hai trăm triệu và sáu trăm triệu đồng. Nếu cơ sở phân chia thay đổi, phải tính lại theo căn cứ thực tế.

Việc thực hiện thừa kế theo di chúc còn có thể kết hợp chia theo pháp luật đối với phần chưa được định đoạt hoặc phần thuộc trường hợp Điều 650. Nếu một người hưởng chết trước hoặc một tài sản không còn, cần xác định đúng phạm vi theo Điều 643; không tự suy ra toàn bộ các phần khác mất hiệu lực. Có bất đồng về cách hiểu thì xem cơ chế giải thích và giải quyết tương ứng.

Ví dụ phần di sản tám trăm triệu đồng chia theo tỷ lệ một phần tư và ba phần tư, tương ứng hai trăm và sáu trăm triệu
Phép tính tỷ lệ chỉ thực hiện sau khi xác định đúng cơ sở phân chia và các quyền cần điều chỉnh.

Thủ tục thực hiện thừa kế theo di chúc

Gia đình cần kiểm tra tài liệu về người chết, các bản di chúc, người hưởng và chứng cứ tài sản. Nếu công chứng văn bản phân chia, Điều 59 Luật Công chứng hiện hành quy định việc kiểm tra và niêm yết theo thủ tục. Nhà đất hoặc tài sản phải đăng ký còn cần bước tương ứng; không phải cứ cầm di chúc là được tự hoàn tất chuyển quyền.

Bài cách chia di sản thừa kế theo quy định pháp luật giúp đối chiếu việc tách tài sản, nghĩa vụ và phương án phân chia khi bắt đầu thực hiện. Hãy ghi rõ điểm chưa thống nhất và bảo quản chứng cứ, tránh vừa tranh luận hiệu lực vừa tự bán hoặc chia tài sản chưa xác định đủ quyền liên quan.

>>> Xem thêm: Vợ chồng ly hôn, tài sản thừa kế thuộc về ai

>>> Xem thêm: Tư vấn thanh toán và phân chia di sản thừa kế đúng luật

Chuẩn bị và thực hiện thừa kế theo di chúc cần đi xuyên suốt từ ý chí tự nguyện, đúng phần tài sản đến hình thức, hiệu lực và thủ tục nhận di sản. Mỗi giai đoạn trả lời một câu hỏi khác nhau. Khi các thông tin được làm rõ và cập nhật, di chúc sẽ có cơ sở tốt hơn để thể hiện mong muốn của người lập và giảm những bất đồng có thể phòng ngừa.

Thủ tục xin cấp giấy phép lao động

Thành lập doanh nghiệp, công ty trong nước

Dịch vụ Luật sư tư vấn ly hôn nhanh

Dịch Vụ Thành Lập Doanh Nghiệp

Tư vấn luật doanh nghiệp, đầu tư trong nước & nước ngoài

Đăng ký nhận tin

Đăng ký nhận bản tin ngay hôm nay để nhận được những thông tin mới nhất từ Jurion Partners

icon_email
phone-icon