Khi nhận được giấy mời, cuộc gọi hoặc thông báo yêu cầu đến làm việc với cơ quan công an về một vụ việc có dấu hiệu hình sự, nhiều người thường lo lắng và không biết mình đang ở tư cách nào. Có người là người bị tố giác, có người là người làm chứng, bị hại, người có quyền lợi liên quan hoặc sau đó có thể chuyển sang tư cách bị can nếu vụ án được khởi tố.

Việc hiểu đúng quyền, nghĩa vụ và cách chuẩn bị trước buổi làm việc là rất quan trọng. Một lời khai thiếu chính xác, tài liệu cung cấp không đầy đủ hoặc việc ký xác nhận khi chưa đọc kỹ biên bản có thể ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ việc sau này.

Cần kiểm tra nội dung giấy mời hoặc yêu cầu làm việc

Trước khi đến làm việc, người nhận giấy mời nên đọc kỹ các thông tin cơ bản gồm cơ quan mời làm việc, người ký giấy mời, thời gian, địa điểm, nội dung làm việc và tư cách được ghi trong giấy mời.

Nếu giấy mời chỉ ghi chung chung như “làm việc liên quan đến vụ việc” mà không nêu rõ tư cách tham gia, người được mời nên chuẩn bị tinh thần trao đổi rõ ngay từ đầu buổi làm việc. Việc xác định mình là người bị tố giác, người làm chứng, bị hại hay người có quyền lợi liên quan sẽ giúp người tham gia biết phạm vi trình bày và quyền pháp lý tương ứng.

Không nên tự suy đoán rằng mình đã bị khởi tố chỉ vì được mời làm việc. Ngược lại, cũng không nên chủ quan nếu nội dung làm việc liên quan đến tố giác tội phạm, đơn trình báo, hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc tài liệu chứng cứ bất lợi.

Trong trường hợp chưa rõ lý do làm việc, người được mời có thể đề nghị cán bộ tiếp nhận giải thích nội dung làm việc, tư cách tham gia và phạm vi câu hỏi cần trình bày. Việc này giúp buổi làm việc rõ ràng hơn và hạn chế tình trạng trả lời vượt quá phạm vi mình biết hoặc hiểu sai bản chất vụ việc.

Chuẩn bị trước khi đến làm việc

Người được mời làm việc nên chuẩn bị giấy tờ tùy thân, giấy mời, các tài liệu liên quan đến vụ việc và bản ghi chú ngắn về diễn biến sự việc theo trình tự thời gian. Cách chuẩn bị này giúp việc trình bày rõ ràng hơn và hạn chế bỏ sót thông tin quan trọng.

Nếu vụ việc có nhiều giao dịch, tin nhắn, chứng từ chuyển tiền, hình ảnh, ghi âm, hợp đồng hoặc tài liệu điện tử, nên sắp xếp theo từng nhóm nội dung. Không nên tự ý chỉnh sửa, cắt ghép hoặc xóa dữ liệu liên quan vì điều này có thể làm phát sinh rủi ro pháp lý khác.

Trường hợp nội dung làm việc liên quan trực tiếp đến khả năng bị xem xét trách nhiệm hình sự, người được mời nên cân nhắc trao đổi với luật sư trước khi làm việc. Luật sư có thể giúp rà soát tài liệu, đánh giá rủi ro bước đầu và hướng dẫn cách trình bày đúng trọng tâm.

Người được mời cũng nên chuẩn bị trước các mốc thời gian quan trọng như ngày xảy ra sự việc, thời điểm giao dịch, người có mặt, tài liệu đã nhận hoặc đã gửi, khoản tiền đã chuyển, nội dung trao đổi chính và các chứng cứ có thể đối chiếu. Khi thông tin được sắp xếp theo trình tự, lời trình bày sẽ mạch lạc và dễ kiểm tra hơn.

Khi làm việc cần lưu ý điều gì

Trong buổi làm việc, người tham gia nên bình tĩnh trả lời đúng những gì mình biết, không suy đoán thay cho người khác và không xác nhận những nội dung mình không trực tiếp chứng kiến hoặc không có tài liệu chứng minh.

Khi được lập biên bản, cần đọc kỹ toàn bộ nội dung trước khi ký. Nếu biên bản ghi chưa đúng lời trình bày, thiếu ý quan trọng hoặc có nội dung dễ gây hiểu nhầm, người làm việc có quyền đề nghị sửa, bổ sung hoặc ghi ý kiến của mình vào biên bản trước khi ký.

Không nên ký vào biên bản còn để trống, biên bản chưa đọc hoặc tài liệu có nội dung khác với lời trình bày thực tế. Việc ký xác nhận thể hiện người tham gia đã ghi nhận nội dung trong biên bản, nên cần thận trọng ở bước này.

Nếu có tài liệu được giao nộp, người làm việc nên đề nghị ghi nhận rõ loại tài liệu, số lượng, hình thức bản chính hay bản sao, tình trạng tài liệu và thời điểm giao nộp. Đối với dữ liệu điện tử, cần lưu ý cách trích xuất, nguồn dữ liệu và khả năng đối chiếu sau này.

Quyền nhờ người bảo vệ quyền lợi hoặc luật sư tham gia

Tùy từng giai đoạn và tư cách tố tụng, người tham gia vụ việc hình sự có thể nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hoặc người bào chữa theo quy định pháp luật.

Đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, việc có người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp có thể giúp bảo đảm quá trình làm việc được thực hiện đúng quy định, hỗ trợ trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ và khiếu nại nếu có quyết định hoặc hành vi tố tụng không phù hợp.

Đối với người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can hoặc bị cáo, vai trò của luật sư bào chữa càng quan trọng hơn. Luật sư có thể tham gia trong quá trình tố tụng, nghiên cứu hồ sơ theo phạm vi luật định, đưa ra chứng cứ, trình bày quan điểm bào chữa và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người được bào chữa.

Người đọc có thể tham khảo thêm bài viết về quyền được mời người bào chữa trong tố tụng hình sự để hiểu rõ hơn về quyền này.

Những việc không nên làm khi được mời làm việc

Không nên né tránh làm việc nếu yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền là hợp lệ. Việc vắng mặt không có lý do có thể làm vụ việc phức tạp hơn và gây bất lợi trong quá trình giải quyết.

Không nên tự thỏa thuận, đưa tiền, đe dọa người khác hoặc yêu cầu người khác thay đổi lời khai. Những hành vi này có thể làm phát sinh thêm rủi ro pháp lý.

Không nên đăng tải toàn bộ tài liệu, giấy mời, biên bản hoặc thông tin vụ việc lên mạng xã hội khi chưa được tư vấn. Trong nhiều trường hợp, việc công khai thông tin không đúng thời điểm có thể ảnh hưởng đến bí mật điều tra, danh dự cá nhân hoặc quyền lợi của chính người đăng.

Không nên nghe theo lời khuyên không có chuyên môn, đặc biệt là các hướng dẫn né tránh, khai báo gian dối hoặc tiêu hủy tài liệu. Trong vụ việc hình sự, sự thiếu thận trọng ở giai đoạn đầu có thể khiến lời khai, chứng cứ hoặc cách xử lý ban đầu bị đánh giá bất lợi về sau.

Ngoài ra, người được mời không nên ký nhận, giao nộp hoặc xác nhận các tài liệu mà mình chưa hiểu rõ nội dung. Nếu có điểm chưa rõ, nên đề nghị giải thích, ghi nhận ý kiến hoặc dành thời gian rà soát lại trước khi ký xác nhận.

Khi nào nên trao đổi với luật sư hình sự

Không phải mọi trường hợp được mời làm việc đều đồng nghĩa với việc sẽ bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, nếu vụ việc có đơn tố giác, có thiệt hại tài sản, có tranh chấp về tiền bạc, có dấu hiệu bị quy kết hành vi vi phạm pháp luật hoặc đã phát sinh các buổi làm việc nhiều lần, người được mời nên chủ động đánh giá rủi ro pháp lý.

Việc trao đổi sớm với luật sư bào chữa hình sự giúp người tham gia hiểu rõ vị trí pháp lý của mình, chuẩn bị tài liệu phù hợp và tránh những sai sót không cần thiết trong quá trình làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng.

Trong các vụ việc phức tạp, luật sư có thể hỗ trợ:

Đánh giá bước đầu về hành vi, chứng cứ và rủi ro pháp lý;
Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, tài liệu, dữ liệu điện tử;
Tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định;
Hỗ trợ trình bày ý kiến, kiến nghị và khiếu nại khi cần thiết;
Đồng hành trong các giai đoạn tiếp theo nếu vụ việc được khởi tố.

Nếu anh/chị cần được định hướng trước khi làm việc với cơ quan công an, có thể liên hệ tư vấn pháp luật để luật sư xem xét thông tin ban đầu và đưa ra hướng xử lý phù hợp.