Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Trên thực tế, xảy ra rất nhiều trường hợp tranh chấp hợp đồng do một trong các bên đã vi phạm nghĩa vụ của hợp đồng. Để giải quyết được tranh chấp hợ
Giải quyết tranh chấp hợp đồng bắt đầu từ việc xác định quyền lợi cần bảo vệ, không nhất thiết từ quyết định nộp đơn kiện. Người có yêu cầu cần biết nghĩa vụ nào đã bị vi phạm, hồ sơ chứng minh đến đâu và phương thức nào có thể đem lại kết quả phù hợp. Thương lượng, hòa giải, trọng tài và Tòa án có điều kiện, cách vận hành và hệ quả khác nhau. Lựa chọn cần dựa trên hợp đồng, luật áp dụng và tình trạng thực hiện, thay vì mặc định một phương thức luôn nhanh hoặc luôn ít tốn kém hơn.
Tranh chấp có thể nằm ở việc hợp đồng đã được giao kết hay chưa, có hiệu lực không, nội dung được hiểu thế nào hoặc nghĩa vụ đã hoàn thành đến đâu. Mỗi nhóm đòi hỏi tài liệu và yêu cầu khác nhau. Bên chưa nhận tiền cần xác định tiền đã đến hạn chưa; bên muốn nhận lại tài sản cần biết căn cứ nào tạo quyền đó. Chỉ trình bày đối tác không thiện chí thường chưa đủ để xây dựng phương án pháp lý.
Hãy ghi lại mục tiêu cụ thể: nhận hàng đúng loại, được sửa lỗi, thu hồi công nợ, kết thúc quan hệ hay xử lý hậu quả giao dịch vô hiệu. Đồng thời xác định phần còn có thể thỏa thuận và phần cần giữ nguyên. Khi mục tiêu rõ, người tư vấn có thể phân tích phương án phù hợp thay vì đề xuất kiện toàn bộ ngay cả khi doanh nghiệp vẫn muốn tiếp tục chuỗi cung ứng.
Một hợp đồng có nhiều nghĩa vụ và không phải nghĩa vụ nào cũng đã đến hạn. Nên lập bảng ghi nội dung cam kết, tài liệu xác nhận, thời điểm thực hiện và phần còn tranh chấp. Từ đó xác định yêu cầu tương ứng. Nếu vừa đòi tiếp tục giao hàng vừa muốn hoàn trả toàn bộ giá của cùng phần hàng, phải làm rõ quan hệ giữa các phương án, không đưa ra như những yêu cầu đồng thời không cần giải thích.
Hợp đồng và phụ lục là điểm khởi đầu, nhưng thực hiện có thể được điều chỉnh qua đơn hàng, thư xác nhận hoặc thỏa thuận tiếp theo. Cần phân biệt tài liệu đã chấp nhận với dự thảo chưa thống nhất. Nếu hai bên sửa lịch giao hợp lệ, việc dựa vào ngày cũ để kết luận chậm giao có thể sai. Hồ sơ cần phản ánh toàn bộ diễn biến có liên quan, kể cả nội dung bất lợi cho người yêu cầu.
Người chuyển tiền chưa chắc là bên có quyền khởi kiện theo hợp đồng; người ký chưa chắc được nhân danh tổ chức với mọi nội dung. Cần làm rõ tư cách các bên, giấy tờ đại diện và quan hệ nhận thay hoặc trả thay. Nếu doanh nghiệp đổi tên, chuyển giao quyền hoặc có người kế thừa nghĩa vụ, phải kiểm tra hồ sơ tương ứng. Ghi đúng chủ thể giúp tránh yêu cầu nhầm người hoặc bỏ sót người liên quan.
Điều kiện về chủ thể, ý chí, nội dung và hình thức được xem theo Bộ luật Dân sự cùng luật liên quan. Giao dịch có hiệu lực không bảo đảm mọi khoản đòi đều đúng; giao dịch có khiếm khuyết cũng chưa đồng nghĩa người đã giao tiền không còn yêu cầu nào. Cần lựa chọn căn cứ và hậu quả phù hợp, phân biệt vô hiệu với vi phạm trong quá trình thực hiện.
Thương lượng cho phép các bên tự xây dựng phương án, nhưng hiệu quả phụ thuộc thông tin, thẩm quyền người tham gia và khả năng thực hiện cam kết mới. Trước buổi làm việc, nên có bảng số tiền hoặc công việc đã đối chiếu, tài liệu còn bất đồng và phương án đề xuất. Một cuộc họp chỉ lặp lại cáo buộc thường khó tạo kết quả nếu không xác định được việc bên kia có thể và cần làm tiếp.
Thỏa thuận trả dần hoặc sửa tiến độ cần ghi rõ từng mốc, điều kiện xác nhận hoàn thành và cách xử lý khi không tuân thủ. Nếu có miễn giảm hoặc bảo lưu yêu cầu, phải thể hiện phạm vi rõ. Không nên ký câu “đã thanh toán đầy đủ” trong khi thực tế chỉ mới nhận một phần. Việc có văn bản hòa giải hoặc thương lượng cũng cần được xem đúng giá trị, không mặc định mọi văn bản đều được cưỡng chế như bản án.
Hòa giải có người trung gian hỗ trợ các bên tìm điểm thống nhất. Cần xác định cơ chế đang sử dụng là hòa giải ngoài tố tụng, trong tố tụng hay thủ tục khác phù hợp pháp luật. Người trung gian không thay các bên quyết định nội dung thỏa thuận. Nếu lựa chọn hình thức chuyên nghiệp, cần làm rõ phạm vi tranh chấp, chi phí, bảo mật và cách tổ chức trao đổi trước khi tham gia.
Khi đạt kết quả, phải rà quyền ký, nội dung nghĩa vụ và điều kiện thực hiện. Việc công nhận kết quả để tạo cơ sở thi hành phụ thuộc thủ tục, điều kiện tương ứng; không thể suy ra chỉ từ tên gọi “biên bản hòa giải thành”. Nếu còn thời hiệu hoặc mốc thủ tục cần lưu ý, phải quản lý song song, không mặc định quá trình hòa giải tự giải quyết mọi vấn đề về thời gian.
Luật Trọng tài thương mại đặt ra điều kiện về thẩm quyền và thỏa thuận trọng tài. Cần đọc điều khoản đang có về phạm vi tranh chấp, hình thức, tổ chức hoặc phương thức được lựa chọn. Không nên coi trọng tài là lựa chọn tùy ý sau khi đã bất đồng. Thỏa thuận có thể được xác lập trước hoặc sau tranh chấp theo quy định, nhưng phải được kiểm tra khả năng ràng buộc và thực hiện.
Quy tắc tố tụng, số trọng tài viên, ngôn ngữ và địa điểm có thể ảnh hưởng cách chuẩn bị, thời gian và chi phí. Ưu điểm bảo mật và tính chung thẩm cần được hiểu đúng phạm vi luật định, không biến thành lời hứa không có bất kỳ thủ tục kiểm tra hay trở ngại thi hành nào. Nếu đối tác hoặc tài sản ở nước ngoài, cần đánh giá thêm những bước liên quan đến kết quả và thi hành.
Khi giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án, cần xác định loại quan hệ, thẩm quyền theo cấp và lãnh thổ, chủ thể tham gia và điều kiện khởi kiện. Không nên dùng mẫu cũ ghi tên Tòa án cấp huyện rồi mặc định phù hợp với tổ chức hiện hành. Cũng cần xem thỏa thuận trọng tài vì sự tồn tại, hiệu lực và khả năng thực hiện của nó có thể ảnh hưởng việc Tòa án thụ lý.
Đơn cần thể hiện yêu cầu cụ thể cùng sự kiện và chứng cứ. Tiền gốc, lãi, phạt và bồi thường nên được tách về căn cứ, cách tính và thời điểm. Không phải cứ có một vi phạm là được nhận tất cả khoản đã nêu. Thời gian giải quyết còn phụ thuộc tình trạng chứng cứ, tống đạt, người liên quan và diễn biến tố tụng; không nên hứa trước một lịch kết thúc cố định cho mọi hồ sơ.
Thời hiệu, thời hạn khiếu nại và thời gian thực hiện quyền tố tụng có chức năng khác nhau. Cần đánh giá theo loại yêu cầu và sự kiện liên quan, không lấy một mốc chung cho mọi hợp đồng. Nếu thiếu chứng cứ đang do bên khác giữ, hãy xác định tài liệu, nơi giữ và biện pháp thu thập phù hợp. Không nên nộp hồ sơ sơ sài với kỳ vọng cơ quan giải quyết thay mình tìm toàn bộ căn cứ.
Trong giải quyết tranh chấp hợp đồng, một tập tài liệu dày không thay thế được sự liên hệ giữa yêu cầu và chứng cứ. Hãy nối từng nội dung cần chứng minh với hợp đồng, tài liệu thực hiện hoặc trao đổi liên quan. Bản đối chiếu này giúp phát hiện phần chưa đủ cơ sở, phần đối tác đã thừa nhận và phần cần kiểm tra chuyên môn như chữ ký, chất lượng hoặc định giá.
Giữ nguồn dữ liệu điện tử và bối cảnh trao đổi, không chỉ ảnh chụp một câu có lợi. Nếu tài liệu có thông tin riêng tư hoặc bí mật kinh doanh, việc sử dụng cần phù hợp pháp luật và thủ tục. Không xâm nhập tài khoản, sửa dữ liệu hoặc công khai hồ sơ để gây sức ép. Những việc đó có thể tạo thêm trách nhiệm và ảnh hưởng khả năng sử dụng tài liệu.
Yêu cầu tiếp tục thực hiện, phạt, bồi thường, tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ có điều kiện và hệ quả riêng. Cần xem thỏa thuận, mức độ vi phạm và trường hợp miễn trách nhiệm được viện dẫn. Một bên không nên tự ngừng mọi nghĩa vụ chỉ vì đối tác có một sai sót. Khi muốn kết thúc quan hệ, phải làm rõ căn cứ, thông báo và phần công việc, tiền, tài sản cần đối chiếu.
Với bồi thường, cần xem tổn thất và quan hệ nhân quả, không lấy tổng doanh thu dự kiến làm số tiền thiệt hại mặc nhiên. Các khoản đã nhận hoặc đã thực hiện cũng phải được kiểm tra để tránh tính trùng. Nếu có nhiều hợp đồng giữa cùng hai bên, đừng tự đối trừ mọi khoản chỉ vì cùng một đối tác; cần xác định căn cứ cho cách xử lý đó.
Mục tiêu giải quyết tranh chấp hợp đồng không kết thúc ở việc có một văn bản ghi nhận quyền lợi. Cần xem điều kiện thực hiện thỏa thuận, bản án hoặc phán quyết và các thủ tục có liên quan. Khả năng thu hồi còn phụ thuộc tài sản, nghĩa vụ của bên phải thực hiện và tình trạng pháp lý thực tế. Việc có luật sư không phải bảo đảm chắc chắn thu hồi đủ tiền hoặc đúng lịch mong muốn.
Khi thương lượng kết thúc, nên kiểm tra cách giao nhận, người xác nhận, phương thức thanh toán và những yêu cầu còn bảo lưu. Với kết quả qua cơ quan tài phán, cần đọc phần quyết định và mốc thực hiện để lựa chọn bước tiếp theo đúng quy định. Đánh giá thông tin tài sản phải bằng phương pháp hợp pháp; không sử dụng đe dọa hoặc biện pháp thu nợ trái luật thay cho thủ tục.
Có thể thống nhất từng giai đoạn: nghiên cứu và nhận định hồ sơ, chuẩn bị thương lượng, soạn yêu cầu hoặc tham gia tố tụng theo thỏa thuận phù hợp. Đầu ra nên rõ là bản đánh giá, bảng chứng cứ, dự thảo văn bản hay công việc đại diện cụ thể. Khách hàng cũng cần biết thông tin nào chưa xác minh và chi phí nào nằm ngoài phạm vi đang giao, để có cơ sở quyết định từng bước.
Đối với quan hệ vẫn còn tiếp tục, nội dung tư vấn, soạn thảo hợp đồng hỗ trợ rà lại cơ chế phối hợp cho giao dịch sau. Với hồ sơ đang bất đồng, hãy chuẩn bị bản tóm tắt mục tiêu, dòng thời gian và tài liệu chính để Công ty Luật Jurion & Partners xem xét phương án cùng những điểm còn thiếu căn cứ. Việc trao đổi nên tập trung vào quyết định cần đưa ra và rủi ro thực tế của hồ sơ.
Giải quyết tranh chấp hợp đồng cần kết hợp mục tiêu rõ, yêu cầu có căn cứ và phương thức phù hợp. Hãy rà đầy đủ giao dịch, chuẩn bị chứng cứ và quản lý thời gian trước khi quyết định thương lượng hay khởi kiện. Cách tiếp cận này giúp lựa chọn bước đi có thể thực hiện, đồng thời đánh giá đúng cả giới hạn pháp lý và khả năng đạt kết quả trong thực tế.
Đăng ký nhận bản tin ngay hôm nay để nhận được những thông tin mới nhất từ Jurion Partners