Ly hôn với người ở nước ngoài theo quy định pháp luật Việt Nam

Ly hôn với người đang ở nước ngoài có được không?

Vợ hoặc chồng đang sinh sống, làm việc ở nước ngoài không đồng nghĩa với việc người còn lại tại Việt Nam không thể yêu cầu ly hôn. Nếu Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết, người có yêu cầu vẫn có thể thực hiện thủ tục theo quy định pháp luật.

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, ly hôn có thể được giải quyết theo yêu cầu của một bên hoặc theo yêu cầu thuận tình của cả hai vợ chồng.

Đối với thuận tình ly hôn, Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định Tòa án xem xét công nhận khi hai bên thật sự tự nguyện và đã thỏa thuận được về việc chấm dứt hôn nhân, việc chăm sóc con, cấp dưỡng và phân chia tài sản nếu có. Nếu một người đang ở nước ngoài, Tòa án vẫn phải xem xét việc xác nhận ý chí, tống đạt văn bản và các điều kiện giải quyết vắng mặt theo quy định tố tụng.

Đối với đơn phương ly hôn, Điều 56 quy định Tòa án có thể giải quyết khi có căn cứ về tình trạng hôn nhân trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được hoặc thuộc trường hợp luật định.

Ví dụ, người vợ đang ở Việt Nam, người chồng sang Hoa Kỳ làm việc trong thời gian dài, không còn quan tâm đến gia đình và không hợp tác ly hôn. Người vợ vẫn có thể yêu cầu Tòa án giải quyết nếu đáp ứng điều kiện pháp luật và xác định được thẩm quyền của Tòa án Việt Nam.

Đối với trường hợp có yếu tố nước ngoài, Điều 127 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 là một trong những căn cứ quan trọng để xác định pháp luật áp dụng. Cần xem xét quốc tịch, nơi cư trú của các bên và các yếu tố liên quan; không nên mặc định cứ đăng ký kết hôn tại Việt Nam hoặc có một bên mang quốc tịch Việt Nam thì Tòa án Việt Nam đương nhiên có thẩm quyền.

Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết ly hôn với người ở nước ngoài?

Từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án nhân dân được tổ chức theo mô hình hai cấp, gồm TAND cấp tỉnh và TAND khu vực. Vì vậy, việc xác định nơi nộp đơn phải căn cứ quy định thẩm quyền mới, không tiếp tục áp dụng máy móc hướng dẫn cũ về TAND cấp tỉnh.

Thứ nhất, xác định thẩm quyền của Tòa án Việt Nam.

Điều 469 và Điều 470 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định về thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam đối với vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài. Khi xem xét yêu cầu ly hôn, cần đánh giá quốc tịch, nơi cư trú của vợ chồng, nơi có tài sản và các căn cứ pháp lý liên quan.

Nếu một bên ở Việt Nam và một bên ở nước ngoài, cần xác định căn cứ để Tòa án Việt Nam giải quyết trước khi xác định Tòa án cụ thể. Nếu cả hai vợ chồng đều ở nước ngoài, không thể chỉ dựa vào quốc tịch Việt Nam hoặc nơi đăng ký kết hôn để kết luận Tòa án Việt Nam có thẩm quyền.

Thứ hai, xác định TAND khu vực có thẩm quyền.

Sau khi xác định Tòa án Việt Nam có thẩm quyền, cần tiếp tục đối chiếu quy định về thẩm quyền theo cấp và lãnh thổ để xác định TAND khu vực cụ thể. Việc xác định thường liên quan đến nơi cư trú hoặc nơi làm việc của bị đơn và các trường hợp đặc biệt được Bộ luật Tố tụng dân sự quy định.

Do đó, người yêu cầu không nên tự chọn Tòa án chỉ theo nơi đăng ký kết hôn hoặc nơi mình thuận tiện đi lại. Cần kiểm tra địa bàn tư pháp của TAND khu vực và quy định đang có hiệu lực tại thời điểm nộp đơn.

Thứ ba, trường hợp không biết địa chỉ của người ở nước ngoài.

Người khởi kiện nên cung cấp địa chỉ cuối cùng đã biết và các thông tin có thể hỗ trợ xác minh như nơi làm việc, số điện thoại, email hoặc thông tin liên hệ người thân.

Điều 477 Bộ luật Tố tụng dân sự có quy định về việc giải quyết vụ việc có yếu tố nước ngoài trong trường hợp không thể thực hiện tống đạt hoặc không xác định được địa chỉ của đương sự ở nước ngoài. Tuy nhiên, không phải cứ khai rằng không biết địa chỉ là Tòa án có thể tự động xét xử vắng mặt.

Cần phân biệt trường hợp không biết địa chỉ hiện tại, trường hợp đã xác minh nhưng không có kết quả và trường hợp người ở nước ngoài đã nhận được văn bản nhưng không tham gia tố tụng. Điều kiện thông báo, thời hạn và việc tiếp tục giải quyết hay đình chỉ vụ án phải căn cứ đúng quy định áp dụng cho từng trường hợp.

Hồ sơ và thủ tục ly hôn khi vợ hoặc chồng đang ở nước ngoài

Hồ sơ cần chuẩn bị tùy theo việc ly hôn thuận tình hay đơn phương, quốc tịch và nơi cư trú của các bên, cũng như yêu cầu giải quyết con chung và tài sản.

Hồ sơ cơ bản thường gồm:

• Đơn khởi kiện ly hôn hoặc đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn.

• Bản chính giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ thay thế hợp lệ theo quy định.

• Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu.

• Giấy khai sinh của con chung nếu có.

• Tài liệu về địa chỉ, nơi cư trú hoặc nơi làm việc của người ở nước ngoài.

• Tài liệu chứng minh tình trạng hôn nhân, tài sản và các yêu cầu liên quan nếu có.

Đối với giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp, cần kiểm tra yêu cầu về dịch thuật, chứng thực và hợp pháp hóa lãnh sự. Không phải mọi giấy tờ đều bắt buộc hợp pháp hóa; một số trường hợp có thể được miễn theo điều ước quốc tế hoặc quy định pháp luật.

Cần phân biệt chứng thực bản sao, chứng thực chữ ký, chứng thực bản dịch và hợp pháp hóa lãnh sự vì đây là các thủ tục có mục đích khác nhau. Khi chuẩn bị hồ sơ, cần đối chiếu Nghị định 111/2011/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế còn hiệu lực tại thời điểm thực hiện.

Tống đạt giấy tờ cho người ở nước ngoài là bước có thể ảnh hưởng đáng kể đến thời gian giải quyết. Điều 474 và Điều 476 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định các vấn đề liên quan đến tống đạt, thông báo văn bản tố tụng và ủy thác tư pháp. Phương thức thực hiện phụ thuộc quốc gia nơi người nhận cư trú, điều ước quốc tế có liên quan và quy định pháp luật áp dụng.

Quy trình cơ bản gồm: xác định Tòa án có thẩm quyền; chuẩn bị và nộp hồ sơ; bổ sung giấy tờ theo yêu cầu; thực hiện tống đạt hoặc ủy thác tư pháp; tham gia các hoạt động tố tụng; và nhận bản án hoặc quyết định của Tòa án.

Thời gian giải quyết phụ thuộc vào khả năng xác minh địa chỉ, việc tống đạt ở nước ngoài và mức độ tranh chấp. Vì vậy, không nên cam kết một thời hạn cố định cho mọi trường hợp.

Luật sư tư vấn, đại diện giải quyết ly hôn với người đang ở nước ngoài

Ly hôn có yếu tố nước ngoài thường phát sinh vướng mắc về thẩm quyền, giấy tờ, tống đạt và chứng cứ. Luật sư có thể hỗ trợ khách hàng đánh giá hồ sơ và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp.

Các công việc luật sư có thể hỗ trợ gồm:

• Tư vấn căn cứ ly hôn và thẩm quyền của Tòa án Việt Nam.

• Xác định TAND khu vực có thẩm quyền theo quy định hiện hành.

• Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ và giấy tờ được cấp ở nước ngoài.

• Tư vấn thủ tục dịch thuật, chứng thực và hợp pháp hóa lãnh sự.

• Hỗ trợ xử lý vướng mắc khi người ở nước ngoài không hợp tác hoặc không rõ địa chỉ.

• Tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong quá trình tố tụng.

Cần lưu ý, vai trò của luật sư không đồng nghĩa với việc có thể thay đương sự thực hiện toàn bộ thủ tục ly hôn. Điều 75 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định về người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự; Điều 85 quy định về người đại diện trong tố tụng dân sự. Đối với vụ án ly hôn, pháp luật có giới hạn riêng về việc ủy quyền cho người khác thay mặt đương sự tham gia tố tụng. Những hoạt động bắt buộc đương sự trực tiếp thực hiện vẫn phải do chính đương sự thực hiện theo quy định.

Công ty Luật Jurion & Partners hỗ trợ tư vấn các vấn đề về ly hôn với người ở nước ngoài, từ xác định thẩm quyền, chuẩn bị hồ sơ đến xử lý các vướng mắc về tống đạt và bảo vệ quyền lợi trong phạm vi pháp luật cho phép.

Khách hàng có thể liên hệ tư vấn pháp luật để được xem xét tình huống cụ thể.