Phân biệt tỷ lệ tổn thương với nguyên nhân chết, chuẩn bị hồ sơ và đề nghị trưng cầu theo quy định hiện hành.
Giám định thương tích khi nạn nhân đã qua đời có thể được thực hiện qua hồ sơ trong trường hợp pháp luật cho phép. Tuy nhiên, việc người cần giám định đã mất không có nghĩa mọi bộ tài liệu đều đủ để xác định một tỷ lệ tổn thương cơ thể. Gia đình cần làm rõ nội dung cần kết luận, tư cách tham gia tố tụng và những hồ sơ có thể cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền.
Khoản 2 Điều 2 Thông tư 22/2019/TT-BYT cho phép xác định tỷ lệ phần trăm tổn thương cơ thể trên hồ sơ khi người cần giám định đã chết, mất tích hoặc trong trường hợp khác theo luật. Điều khoản còn quy định tỷ lệ khi giám định qua hồ sơ được xác định ở mức thấp nhất của khung tỷ lệ tương ứng. Đây là điểm cần đọc cùng điều kiện áp dụng, không chỉ dừng ở việc được phép dùng hồ sơ.
Quy trình hiện hành về giám định pháp y được hướng dẫn tại Thông tư 08/2026/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026. Phụ lục III có quy trình giám định tổn thương cơ thể qua hồ sơ. Việc tiếp nhận, đánh giá tài liệu và trả lời câu hỏi thuộc trách nhiệm của người, tổ chức giám định theo thẩm quyền; luật sư hoặc người nhà không tự thay thế kết luận chuyên môn bằng một phép tính từ ảnh hoặc giấy ra viện.
Cần phân biệt văn bản quy định tỷ lệ tổn thương với văn bản quy định quy trình. Thông tư 08 thay thế những văn bản được liệt kê tại điều khoản hiệu lực, trong đó có quy trình tại Thông tư 42/2024/TT-BYT; không vì có quy trình mới mà tự kết luận bảng tỷ lệ tại Thông tư 22 đã hết hiệu lực. Với hồ sơ cũ còn phải kiểm tra quy định chuyển tiếp, không chọn văn bản chỉ theo ngày đọc bài.
Giám định để xác định thương tích hoặc tỷ lệ tổn thương cơ thể khác với giám định nguyên nhân chết. Một người từng bị thương rồi qua đời không tự chứng minh rằng thương tích đó là nguyên nhân dẫn đến tử vong. Nội dung trưng cầu cần được đặt đúng câu hỏi, dựa trên sự việc và vấn đề chuyên môn cần làm rõ, thay vì yêu cầu chung một kết luận về toàn bộ vụ án.
Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15 yêu cầu việc trưng cầu tập trung vào nội dung chuyên môn, không yêu cầu người giám định kết luận những nội dung thuộc trách nhiệm của người trưng cầu. Việc xác định có tội, tội danh hoặc trách nhiệm của từng người không phải kết quả được suy ra tự động chỉ từ một con số tỷ lệ. Cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá kết luận cùng những chứng cứ khác theo luật.
Ví dụ, hồ sơ có tài liệu điều trị tại nhiều cơ sở trước khi người bị hại mất. Cần đối chiếu diễn biến, tài liệu chuyển viện và những kết quả đã có để xác định câu hỏi nào chưa được giải đáp. Không nên dùng một giấy tờ cuối cùng để tự thay thế toàn bộ quá trình hoặc suy đoán mọi tổn thương được ghi nhận đều do một hành vi nhất định gây ra.
Khi thực hiện giám định thương tích khi nạn nhân đã qua đời, cần xác định người đại diện và cơ quan đang giải quyết. Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định trường hợp bị hại chết thì người đại diện thực hiện quyền, nghĩa vụ tương ứng; trong đó có quyền đưa ra tài liệu và đề nghị giám định theo luật. Không nên coi bất kỳ người thân nào gửi một đơn cũng đương nhiên đã có đầy đủ tư cách đại diện.
Điều 205 quy định cơ quan có thẩm quyền ra quyết định trưng cầu khi thuộc trường hợp bắt buộc hoặc khi xét thấy cần thiết. Điều 206 liệt kê nguyên nhân chết và tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khỏe hoặc khả năng lao động trong những nội dung bắt buộc trưng cầu khi cần xác định. Đây là trách nhiệm tố tụng cần được thực hiện theo căn cứ, không phụ thuộc việc gia đình có biết viết đơn đúng mẫu hay không.
Quyền đề nghị trưng cầu phải phân biệt với quyền tự yêu cầu giám định tại Điều 207. Cơ chế dành cho đương sự hoặc người đại diện có ngoại lệ đối với việc giám định liên quan xác định trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội. Vì vậy, không thể hướng dẫn rằng cứ chờ bảy ngày hoặc nhận văn bản từ chối thì gia đình được tự chọn nơi giám định mọi vấn đề, bao gồm nguyên nhân chết dùng để xác định trách nhiệm hình sự.
Người đại diện vẫn có thể trình bày nội dung cần kiểm tra, nộp tài liệu và đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quyền tố tụng của mình. Văn bản nên ghi rõ sự việc, vấn đề chưa rõ, tài liệu kèm theo và mục tiêu đề nghị. Khi cần làm rõ tư cách hoặc phạm vi quyền, nên hỏi cơ quan đang thụ lý thay vì tự sử dụng một cơ chế yêu cầu giám định không phù hợp.
Quy trình tại Phụ lục III Thông tư 08 nêu hồ sơ y tế liên quan thương tích, như bệnh án, tài liệu khám và điều trị, giấy chứng nhận thương tích, phim chụp theo trường hợp. Nếu đã giám định trước đó, cần có quyết định và kết luận liên quan đối với giám định bổ sung hoặc giám định lại. Danh mục phải gắn với nội dung cần trả lời, không phải mọi gia đình đều phải tự có sẵn toàn bộ những giấy tờ này.
Đối với giám định thương tích khi nạn nhân đã qua đời, nếu đã giám định tử thi thì tài liệu có thể gồm kết luận, bản ảnh và biên bản khám nghiệm tử thi. Các biên bản lời khai, xác minh, làm việc hoặc tài liệu khác được xem theo nhu cầu chuyên môn. Không nên khẳng định phải luôn có khám nghiệm tử thi mới được giám định qua hồ sơ, cũng không được coi lời kể của gia đình tự thay thế tài liệu chuyên môn còn thiếu.
Nên lập bảng từng tài liệu, nơi đang giữ, ngày lập và hình thức có thể cung cấp. Giữ nguyên bản gốc hoặc bản sao hợp pháp, tránh cắt ghép ảnh làm mất nguồn và bối cảnh. Khi chưa có bệnh án hoặc phim chụp, hãy ghi rõ để đề nghị hướng bổ sung. Không nên nhờ người khác viết lại thông tin y tế hoặc tự sửa một chi tiết để hồ sơ phù hợp với nhận định ban đầu.
Việc giao nhận hồ sơ, tài liệu, đối tượng giám định cần được ghi nhận theo quy định. Gia đình nên lưu danh mục đã nộp và tài liệu tiếp nhận, đồng thời phân biệt bản đang giữ với tài liệu đã chuyển cho cơ quan giải quyết. Cách tổ chức này giúp xác định phần nào đã được đưa vào việc giám định và phần nào còn cần bổ sung, tránh cho rằng đã gửi một lần là mọi hồ sơ đều được xem xét đầy đủ.
Việc pháp luật cho phép giám định qua hồ sơ không loại bỏ yêu cầu về căn cứ chuyên môn. Tài liệu có thể chưa mô tả đủ tổn thương, bị thiếu phần liên quan hoặc có thông tin cần xác minh. Quy trình hiện hành có bước kiểm tra điều kiện thực hiện, nghiên cứu tài liệu, phối hợp bổ sung và hội chẩn khi cần. Không nên hứa chắc xác định được tỷ lệ trước khi tổ chức giám định đánh giá hồ sơ.
Trong giám định thương tích khi nạn nhân đã qua đời, kết luận phải trả lời đúng nội dung được trưng cầu hoặc yêu cầu hợp pháp trên cơ sở kết quả chuyên môn. Nếu có phần chưa đủ căn cứ, cần làm rõ giới hạn và việc cần bổ sung; không được tự lấp khoảng trống bằng suy đoán. Một ý kiến pháp lý về tài liệu còn thiếu có thể hữu ích nhưng không có giá trị như kết luận pháp y.
Điều 208 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định thời hạn đối với trường hợp bắt buộc trưng cầu; trong đó nguyên nhân chết thuộc nhóm không quá một tháng, còn tính chất thương tích và mức độ tổn hại sức khỏe thuộc nhóm không quá chín ngày. Đây là các mốc của loại việc theo luật, không phải lời bảo đảm người nhà cứ nộp một bản đề nghị là có kết quả trong số ngày đó.
Điều 30 Luật Giám định tư pháp quy định thời điểm tính từ khi nhận đầy đủ hồ sơ trưng cầu, yêu cầu; có quy định về việc bổ sung thông tin, tài liệu, mẫu vật và thời gian không tính vào thời hạn trong trường hợp tương ứng. Khi theo dõi tiến độ, cần biết đã có quyết định hay chưa, hồ sơ đã đủ chưa và có văn bản yêu cầu bổ sung nào. Những mốc này khác với ngày gia đình bắt đầu hỏi thông tin.
Không nên từ việc kết luận chưa được ban hành mà tự khẳng định nguồn tin hoặc vụ án đương nhiên bị tạm đình chỉ. Việc tạm đình chỉ, phục hồi thuộc quyết định và căn cứ tố tụng riêng. Với hồ sơ đã được tiếp nhận trước ngày 01/5/2026, còn phải rà quy định chuyển tiếp của Luật 105 và Thông tư 08; không mặc định mọi hồ sơ đang xử lý đều chuyển sang cùng một quy trình mới.
Giám định bổ sung theo Điều 210 Bộ luật Tố tụng hình sự có thể được thực hiện khi kết luận chưa rõ, chưa đầy đủ hoặc phát sinh vấn đề mới liên quan. Giám định lại theo Điều 211 có căn cứ khác, liên quan nghi ngờ kết luận lần đầu không chính xác và phải do người giám định khác thực hiện. Không nên dùng hai tên gọi này thay nhau chỉ vì người đề nghị mong muốn một kết quả khác.
Điều 214 quy định quyền trình bày ý kiến về kết luận và đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại; nếu không chấp nhận thì cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản, nêu lý do theo luật. Văn bản đề nghị nên chỉ ra câu hỏi chưa được trả lời, tài liệu chưa được xem hoặc điểm cần giải thích. Không cần tự kết luận người giám định sai trước khi có căn cứ kiểm tra.
Cần lưu kết luận, quyết định trưng cầu, tài liệu đã gửi và văn bản phản hồi để so sánh đúng phạm vi. Một tài liệu điều trị bổ sung có thể làm phát sinh vấn đề chuyên môn cần xem xét, nhưng không tự làm mất hiệu lực mọi kết luận trước. Quyết định sử dụng chứng cứ, trưng cầu tiếp hoặc giải quyết vụ án thuộc chủ thể có thẩm quyền, không phải sự lựa chọn tùy ý của một bên.
Trước khi đề nghị hỗ trợ, nên chuẩn bị thông tin về quan hệ với người đã mất, cơ quan đang giải quyết, thời điểm sự việc, tài liệu điều trị và kết luận đã nhận nếu có. Tách câu hỏi pháp lý về tư cách, thủ tục với câu hỏi chuyên môn cần giám định. Đối với việc khám nghiệm hoặc khai quật tử thi, Điều 202 quy định thẩm quyền và thủ tục riêng; gia đình không nên tự tổ chức để thay thế hoạt động tố tụng.
Có thể tham khảo hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ cho buổi tư vấn pháp luật trực tuyến để sắp xếp tài liệu và câu hỏi. Khi trao đổi với Công ty Luật Jurion & Partners, nên làm rõ phạm vi hỗ trợ soạn đề nghị, rà tài liệu hoặc tham gia bảo vệ quyền lợi. Sự hỗ trợ pháp lý không thay thế thẩm quyền trưng cầu hoặc đánh giá chuyên môn pháp y.

>>> Xem thêm: Tội giết người bị xử phạt như thế nào? Luật sư tư vấn về tội giết người
>>> Xem thêm: Luật sư tư vấn hình sự tại Thành phố Hồ Chí Minh
Việc giám định thương tích khi nạn nhân đã qua đời cần đúng chủ thể, nội dung chuyên môn và căn cứ hồ sơ. Xác định rõ vấn đề cần kết luận, bảo quản tài liệu và theo dõi phản hồi bằng văn bản giúp người đại diện thực hiện quyền có cơ sở, đồng thời tránh nhầm tỷ lệ tổn thương với nguyên nhân chết hoặc kết quả giải quyết trách nhiệm hình sự.
Đăng ký nhận bản tin ngay hôm nay để nhận được những thông tin mới nhất từ Jurion Partners